Kısa cevap: Kurumsal psikoteknik için ayrı bir belge yoktur; firma sürücüleri de diğer sürücülerle aynı psikoteknik değerlendirmeden geçer. İşverenin dikkat etmesi gereken nokta, yönetmelikte sayılan şartların tamamını taşıyan ve psikoteknik belgesi geçerli olan şoförleri tercih etmektir. Psikiyatri muayenesi gibi psikoteknik dışındaki işlemleri ise kendi belirlediğiniz ve tanıdığınız sağlık kuruluşlarında yaptırabilirsiniz.
Temel bilgiler
- Yetki belgeli taşımacılıkta şoförde aranan şartlar ile psikoteknik raporunun yenilenme sıklığı yönetmelikle düzenlenmiştir (Karayolu Taşıma Yönetmeliği).
- Psikoteknik belgesi, sürücünün e-Devlet’indeki e-İmzalı Psikoteknik Değerlendirme Raporları Sorgulama hizmetinde görünür.
- Psikoteknik belgesinin geçerlilik süresi, ticari araç kullanan bütün sürücüler için beş yıldır; süresi biten belge pasif ve geçersiz duruma düşer (Psikoteknik Belgesi Kaç Yıl Geçerli?).
Kurumsal psikoteknikte işverenler açısından bilinmesi gerekenler
İşveren, geçerli psikoteknik belgesine sahip olan ve işin türüne göre mevzuatın aradığı diğer şartları da taşıyan şoförleri tercih etmelidir. Şirket sürücüleri için ayrı bir test uygulanmaz; her sürücü merkeze kimlik kartı ve ehliyetiyle gelir, aynı testlerle ayrı ayrı değerlendirilir ve raporu kendi adına düzenlenir (Karayolları Trafik Yönetmeliği). Şoför seçerken bakılması gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Geçerli psikoteknik belgesi için: belge sürücünün e-Devlet’inde görünmeli ve beş yıllık süresi dolmamış olmalıdır.
- Yetki belgeli taşımacılık için: psikoteknik belgesinin yanı sıra yönetmelikte sayılan diğer mesleki belgeler de aranır (Karayolu Taşıma Yönetmeliği).
- Okul servisi için: şoförün, okul servis araçlarına ilişkin yönetmelikte aranan psikoteknik şartını taşıması gerekir (Okul Servis Araçları Yönetmeliği).
- İstanbul’da taksi, dolmuş, minibüs, otobüs ve servis için: şoförün, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) şoför kartı için istediği, geçerli ve sonucu “YETERLİ/OLUMLU” olan bir psikoteknik raporu olması gerekir (İBB Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü mevzuatı).
Ticari amaç taşımayan özel otomobil kullanımı ise Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin kapsamına girmez. Psikoteknik belgesinin kimlerden istendiği Ticari Şoförler için Psikoteknik Belgesi: Nedir, Kimden İstenir? makalesinde, kaç yıl geçerli olduğu ise Psikoteknik Belgesi Kaç Yıl Geçerli? makalesinde ele alınmıştır.
İşverenler açısından psikoteknik raporunun önemi
İşyeri yetkilisinin Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nce belirlenen şartları taşıyan personel çalıştırması iş akışı ve kurallar gereği oldukça önemlidir. Psikoteknik belgesi bahsedilen şartlardan biridir (Karayolu Taşıma Yönetmeliği).
Yönetmelik, psikoteknik açıdan sağlıklı olunduğunu gösteren raporun her beş yılda bir alınmasını da bu şartlar arasında sayar. Bu yükümlülüğe uyulmadığında 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’na göre sürücü tarafına, dolaylı olarak da firmaya yansıyan idari para cezası uygulanır. Okul servislerinde ise Okul Servis Araçları Yönetmeliği’nin aradığı psikoteknik şartını taşımayan şoförün aracına verilen yetki belgesi, mülki idare amirliği aracılığıyla belediyeye yapılan bildirim üzerine iptal edilir (Okul Servis Araçları Yönetmeliği).
Psikoteknik sonucu işverene nasıl ulaşır?
Psikoteknik sonucu işverene sürücünün kendisi aracılığıyla ulaşır. Merkezde test sonucu işverene bildirilmez; rapor sürücünün kendi adına e-Devlet’te görünür ve sürücü bu raporu işverenine kendisi iletir. Psikoteknik sonuçları sağlık verisi niteliğindedir ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, sağlık verisini özel nitelikli kişisel veri sayarak işlenmesini sıkı şartlara bağlar (6698 sayılı Kanun). Şirketinizdeki uygulamayı, işyeri organizasyonunuz ve ilgili yasal çerçeve doğrultusunda takip edebilir; gerektiğinde hukuk danışmanınızdan destek alabilirsiniz.
Psikoteknik dışındaki işlemler nerede yapılır?
Mevzuat neticesinde kendi birimimizce genel olarak psikoteknik değerlendirme işlemini yürütmekteyiz. Psikoteknik dışındaki işlemler (örneğin Psikiyatri muayenesi), psikoteknik değerlendirme merkezlerinde değil, bu işlemler için özel yetkilendirilmiş diğer sağlık kuruluşlarında ve hizmet yerlerinde sağlanmaktadır.
Psikiyatri muayenesinde sürücü, psikoteknik raporuyla 45 gün içinde kendi seçtiği bir psikiyatri uzmanına başvurur; muayene kamu ya da özel sağlık kuruluşlarında yapılabilir (Karayolları Trafik Yönetmeliği). İstanbul’da psikoteknik testine giren sürücü, psikiyatri muayenesini farklı bir ilde de yaptırabilir.
Bu işlemler için İstanbul genelinde tercih edilebilecek çok sayıda sağlık kuruluşunu internet üzerinden bulabileceğinizi hatırlatmak isteriz.
Neden belirli bir sağlık kuruluşu önermiyoruz?
İstanbul’da bulunan birçok sağlık kuruluşuyla irtibatımız olsa da, bir kuruluşa doğrudan yönlendirme yapmanın reklam niteliği taşıyabilme, yasal ve etik açıdan yanlış değerlendirme ihtimalinden dolayı bu işlemi sağlamamaktayız. Psikiyatri muayenesi, sağlık raporu gibi işlemleri kendi belirlediğiniz ve değerlendirdiğiniz yerlerde sürdürmeniz en doğrusudur. Seçiminizi yaparken kuruluşun ilgili işlem için yetkili olup olmadığını kontrol etmeniz faydalı olacaktır.
Sık Sorulan Sorular
Kurumlar çalışanlarının test sonuçlarını görebilir mi?
Kurumlar, çalışanın test sonucunu ancak 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun saydığı şartlar çerçevesinde görebilir ve işleyebilir. Sağlık verisi özel nitelikli veri sayılır ve bu şartlardan biri, istihdam alanındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesidir. Kanun ayrıca verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü biçimde işlenmesini ister; özel nitelikli verilerde ise Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar.
Şirket aracını ticari olmayan işlerde kullanan çalışandan psikoteknik raporu istenir mi?
Evet, istenebilir; ruhsatında ticari olarak firma üzerine kayıtlı araçlar, mesleki faaliyette kullanılmadığı durumlarda da güvenlik ve kontrol birimlerince ticari esaslı olarak değerlendirilebilmektedir. Bu nedenle bu araçları kullanan çalışanların psikoteknik belgesinin geçerli olması yerinde olacaktır.
